Chủ nhật, ngày 25 tháng 06 năm 2017

Đau thắt lưng

Ðau lưng hay đau thắt lưng là một trong những triệu chứng hay bị than phiền  thông thường nhứt ở Hoa Kỳ đứng hàng thứ nhì sau nhức đầu.  Ngược lại đau lưng thường ít thấy ở những nước chậm phát triển.  Có thể ở những quốc gia này không có báo cáo đau thắt lưng hoặc là không có những bản tường trình về những lời than phiền này.  Hoa kỳ có tỷ lệ cao về thống kê và báo cáo đau thắt lưng có lẽ liên quan tới tính chất kiện tụng của nó.



Tới 80% người lớn sẽ bị đau thắt lưng vào một thời điểm nào đó trong cuộc sống của họ.  Nhưng may mắn là đại đa số người bị đau chỉ bị đau trong một thời gian.  Thật vậy, trên 90% đau thắt lưng sẽ giảm và hết đi trong vòng 6 tuần lễ bất kể là có điều trị hay không.  Không có một cách duy nhất nào trị hoàn toàn hiệu quả cho đau thắt lưng, mà cũng không có cách nào hiệu quả hơn cách nào.  Cho nên câu tục ngữ "uống thuốc Tylenol" có lẽ là điều khuyên thông thường quen tai nhất mà quý vị hay nghe.

Một điều đáng lưu ý là nằm nghỉ trên giường cũng không phải là điều tốt nhất cho đau lưng của quý vị.  Một nghiên cứu rất được tin cậy từ báo Y Học New England Journal of Medicine cho thấy nằm nghỉ hơn 2 ngày có khuynh hướng làm kéo dài thời gian phục hồi của đau lưng.  Bởi vì các bắp cơ của lưng sẽ nhanh chóng trở nên yếu và mất đi tình trạng làm việc của các bắp cơ khi nằm lâu.  Bắp cơ yếu lại dễ dàng bị tổn thương và bị đau yếu.  Cho nên điều cần thiết là quý vị bị đau lưng nên ra khỏi giường và tập thể dục trong trường hợp đau thắt lưng cấp tính để trị đau lưng giống như "dĩ độc trị độc".  Cách tập như thế nào sẽ được nói ở phần sau.

Có nhiều lý do làm cho bị đau thắt lưng; tuy nhiên, điều đáng mừng là 90% trường hợp đau lưng không phải là dó những tổn thương đáng kể ở lưng.  Ðau lưng có thể  chia làm 2 nhóm đau lưng:  do cơ chế cơ học (mechanical low back pain) hoặc thần kinh (dây thần kinh bị chèn ép - neurogenic low back pain).

Cơ bắp bị căng là lý do chiếm đại đa số đau thắt lưng vì cơ học.  Cột xương sống có 33 đốt sống (lumbar vertebra) và nhóm đốt xương cùng tạo thành đuôi cột sống.  Trong 1 đốt sống lưng có hai xương lồi ra từ trong thân đốt sống gọi là gai sống ngang và 1 xương mọc ra từ phía sau là gai sống dọc.  Ðể nối liền các đốt sống các gai cột sống ngang và dọc, có hàng tá các dây chằng để giữ chúng với nhau và để cột sống này nối thẳng vào các đốt sống lưng.  Tất cả các dây chằng và cơ ở hai bên có thể bị dãn ra khi cột sống bị tổn thương tạo thành gân dãn/trật gân và vì đó gây đau lưng.

Có những nguyên do khác gây nên đau lưng là do thoái hoá dĩa đệm, rách dĩa đệm, hoặc là thoái hoá các mặt khớp của đốt sống lưng.  Ðau lưng vì cơ học thường bắt đầu từ chỗ rách của đốt sống phía dưới.  Loại đau cơ học này cũng có thể làm đau lan ra mông hoặc đùi nhưng rất hiếm bị đau lan xuống đầu gối.

Ðau do chèp ép thần kinh xảy ra ở gốc dây thần kinh nơi mà dây thần kinh rồi cột sống để đến các nơi ngoại biên.  Một nguyên nhân thông thường là thoái vị nhân dĩa đệm (herniated disk).  Các dây thần kinh từ cột sống ra tạo thành dây thần kinh toạ.  Dây thần kinh toạ cung cấp cảm giác và điều khiển vận động cơ của phần dưới của cẳng chân.  Ðè ép hoặc gây kích thích rễ của dây thần kinh thắt lưng có thể làm ảnh hưởng đến chức năng của dây thần kinh toạ.  Một trong những dấu hiệu sớm của sự đè ép của rễ thần kinh là tê cứng vùng mà dây thần kinh chi phối cảm giác, thường là có một vùng bị đau đó là dưới đầu gối tới bàn chân.

Khi mà có sự đè ép của dây thần kinh, nơi mà nó vừa ra khỏi cột sống lưng thì thường chính lưng có thể không bị đau.  Cho nên đôi lúc làm cho nhiều người nhầm lẫn vì không thấy đau lưng mà tổn thương lại nằm ở phía thắt lưng.  Cuối cùng khi mà thần kinh chi phối các cơ bị đè ép, bắp thịt sẽ trở nên yếu và phản xạ thần kinh sẽ bị mất đi.  Ðó là vì sự chèn ép/đè ép của rễ thần kinh ngăn cản những tín hiệu thông tin từ não bộ đến các cơ đó để chỉ thị cho cơ bắp đó co thắt làm việc.

Hẹp ống tuỷ sống (spinal stenosis) cũng là nguyên nhân làm đau do đè ép.  Trong một số người, thoái hóa tuỷ sống tạo thành hẹp ống tuỷ nơi mà dây thần kinh cột sống ở đó.  Ðây là nguyên nhân gây ra tất cả dây thần kinh nằm trong ống tuỷ bị sưng và không còn làm việc được nữa.  Một lý do là khi ống tuỷ bị nhỏ lại máu không lưu thông đủ để cung cấp cho các dây thần kinh này.  Khi quý vị nghỉ ngơi thì các dây thần kinh này bình thường nhưng khi quý vị vận động thì các dây thần kinh này cần nhiều máu và chất dưỡng khí (oxygen), nhưng vì ống tuỷ quá nhỏ sự cung cấp máu không tăng lên được.  Ðây là lý do gây tê cả hai chân và tê trở nên tê hơn khi đi bộ.  Ðau có thể đau cả hai chân.  Ðau cũng trở nên tệ hơn như lúc đi bộ và đỡ hơn sau một lúc nghỉ ngơi.  Yếu cơ cũng có thể xảy ra một lần nữa và thường sẽ tệ hơn khi vận động tăng hơn.

Trong một vài trường hợp thoái vị dĩa đệm cũng có thể nhiều đến nỗi chiếm toàn bộ ống tuỷ sống.  Sự đè ép tức thời trên các dây thần kinh tuỷ sống sẽ gây nên liệt các cơ chi phối vận động của ruột và bàng quang.  Bệnh này được gọi là "cauda equina syndrome" - triệu chứng đuôi ngựa.  Nếu mà quý vị không giữ được nước tiểu và sự đi ngoài (đi cầu), cần thông báo cho bác sĩ ngay.  Ðây là trường hợp cần mổ khẩn cấp.

Vậy thì quý vị làm gì với đau lưng?

Trong đa số các trường hợp, quý vị có thể tự điều trị trong vài ngày.  Nếu đau vẫn còn, thì đây là lúc quý vị có thể đi khám bác sĩ.

Bác sĩ của quý vị sẽ lấy bệnh sử và khám bệnh.  90% nguyên nhân đau lưng là do các nhóm cơ bị dãn ra (muscular strain), bác sĩ của quý vị có thể chỉ cho thuốc giảm đau.  Quý vị đừng thất vọng vì quý vị không được làm những thử nghiệm đặc biệt nào trong lần khám đầu.  Như đã nói ở trên đa số là cơn đau của quý vị sẽ tự động hết.

Vào lần khám đầu tiên, bác sĩ của quý vị có thể cho quý vị chụp X-ray (quang tuyến) thắt lưng nếu cơn đau của quý vị từ 4 đến 6 tuần lễ.  X-ray của thắt lưng để phát hiện những nghi ngờ về gãy xương, nhiễm trùng hoặc có thể là những khối u ác tính của cột sống.  X-ray sẽ cho thấy các xương của thắt lưng.  Các phần mềm như cơ (soft tissue structures) sẽ không hiện ra trong lúc chụp quang tuyến.  Bác sĩ của quý vị sẽ dựa vào kết quả của chụp quang tuyến thắt lưng sẽ làm thêm 1 số chụp quang tuyến đặc biệt khi cần.

Có mấy loại thử nghiệm cần để chẩn đoán đau thắt lưng như:-  MRI (hình chụp cộng hưởng từ) là một trong số thông thường nhất để xem xét cột sống.  Máy MRI dùng làn sóng điện từ chớ không dùng tia phát quang tuyến.  Hình chụp được bởi MRI bằng cách chụp hình cột sống cắt lớp.  Cần rất nhiều hình chụp bằng MRI cho thấy không những xương cột sống mà còn cho thấy các dây thần kinh và dĩa đệm của cột sống.-  Hình chụp bằng MRI ngày nay chụp rất rõ ràng chi tiết về các đốt sống nhưng đó cũng là một số khuyết điểm vì không phải tất cả những sự bất thường mà hình chụp bởi MRI cho thấy thật sự là nguyên nhân gây ra đau cho bệnh nhân.  Các bất thường như dĩa đệm phồng/lồi lên (bulging disk) thường được thấy khi chụp MRI ngay trong những người mà không bao giờ có triệu chứng gì đau lưng caœ.  Việc chính yếu là MRI hình chụp cho thấy cấu trúc cơ thể học của thắt lưng nhưng nó phải được liên hệ với triệu chứng của bệnh nhân chứ đừng từ hình chụp mà hoảng lên làm ra bệnh.-  Có một thử nghiệm khác để chẩn đoán những nghi ngờ về sự chèn ép thần kinh  là đo điện cơ (EMG):  EMG, đo điện cơ là thử nghiệm về chức năng của rễ thần kinh khi vừa ra khỏi cột sống, bằng cách xem xét các dẫn truyền điện bất bình thường.  EMG có thể cho thấy dây thần kinh bị kích thích bị đè khi vừa ra khỏi tuỷ sống.  Cứ nghĩ rằng làm thế nào để thử đèn sáng.  Nếu quý vị lắp bóng đèn vào ổ đèn và đèn sáng lên thì quý vị biết rằng dây dẫn điện bình thường.  Nhưng nếu bóng đèn không sáng thì quý vị cho rằng dây điện có vấn đề như không cắm điện vào hoặc dây điện bị cắt.  Bằng cách dùng bắp thịt của hai chân, hình EMG (điện cơ) cũng có thể phát hiện tình trạng của các dây thần kinh mà chi phối những cơ này.  Nếu máy đo điện cơ cho thấy các cơ này (bóng đèn) không làm việc đúng thì qúy vị có thể cho rằng dây thần kinh (dây điện) bị chèn ép hay đứt ở nơi nào rồi.-  Một thử nghiệm đặc biệt khác tôi làm là discogram (hình dĩa đệm).  Chụp hình dĩa đệm cột sống là thử nghiệm đặc biệt dùng thuốc nhuộm đưa chích vào dĩa đệm nơi mà nhân của dĩa đệm lồi ra.  Nếu chích thuốc nhuộm vào dĩa đệm của cột sống nào mà quý vị thấy đau thì dĩa đệm đó được cho rằng là nguyên nhân gây ra đau.  Chúng tôi cũng có thể khẳng định về hình dĩa đệm thì phát hiện dĩa đệm bị rách, chúng tôi sẽ thấy chỗ chảy chất nhuộm ra nơi mà chất thuốc nhuộm được bơm vào dĩa đệm đó.

Vậy đau thắt lưng được chữa trị như thế nào?

Chữa đau thắt lưng bao gồm từ đơn giản như là giải thích cho bệnh nhân rằng không có gì bất bình thuờng cho đến nặng nhất là phải giải phẫu.  Ðiều trị thường chia làm hai nhóm chính:

Ðiều trị bảo tồn: 
bao gồm thể dục, thuốc giảm đau, vật lý trị liệu, và những biện pháp không mổ khác.

Mổ cột sống lưng: 
bao gồm cắt dĩa đệm, cắt đốt sống và kết hợp làm dính đốt sống với nhau trong tuỳ trường hợp.

Như đã nói ở trên, 90% đau thắt lưng sẽ hết trong 6 tuần cho dù là đau do cơ học hoặc đau do chèn ép dây thần kinh.  Nhưng gãy đốt sống lưng là một ngoại lệ và điều trị sớm cần thiết cho gãy xương.  Cứ nhớ lại hơn 200 năm truớc đây khi người ta chưa có tia quang tuyến hoặc thuốc hiện đại, người ta đau lưng phaœi chịu đựng cơn đau.  Các phương tiện chẩn đoán hiện đại có thể đưa đến tình trạng điều trị không cần thiết cho đau lưng.  Các thống kê cho thấy rằng nơi mà các nước có máy MRI thì tỉ lệ của đau thắt lưng cũng như mổ do đau thắt lưng tăng hơn.  Và đây cũng là một đặc điểm là các quốc gia nào nhiều luật sư thì sẽ có nhiều trường hợp  đau thắt lưng và nhiều thủ thuật điều trị đau thắt lưng hơn.

Tập thể dục là điều trị rất cần thiết cho đau lưng.  Nhiều nghiên cứu cho thấy người tập thể dục đều đặn sẽ có ít vấn đề đau lưng.  Thể dục kích thích tiết ra chất nội tiết tố để giữ cho không đau lưng và có lẽ làm giảm cảm nhận đau.  Một nhân viên tập vật lý trị liệu sẽ giúp quý vị vào chương trình tập.  Nhân viên này sẽ chỉ dẫn quý vị ngăn ngừa tổn thương lưng.  Thể dục cũng cung cấp những lợi ích khác như kích thích cơ thể tiết chất hoá học Endorphins vào máu.  Những chất hoá học thiên nhiên này sẽ làm giảm đau.  Vì vậy thể dục làm quý vị vừa dễ chịu, vừa làm giảm đau một cách tự nhiên bằng các chất tự nhiên trong cơ thể quý vị.  Thật là quan trọng là quý vị nên lựa chọn một loại thể dục nhịp điệu mà quý vị thích để tập lâu dài.Nếu như những biện pháp đơn giản mà không thể làm giảm đau thắt lưng bác sĩ có thể dùng chích thuốc steroid vào dưới cột sống (Epidural Steroid Injection).  Nhiều nguyên nhân gây sưng dây thần kinh của thắt lưng.  Chích thuốc cột sống bằng cách tiêm một lượng nhỏ cortisone vào cột sống sẽ làm chống sưng viêm mạch để làm sự sưng viêm của dây thần kinh giảm đi và vì vậy giúp cho giảm đau.  Nếu làm đúng cách, chích thuốc steroid vào cột sống sẽ làm hết đau mà cơn đau do đè ép dây thần kinh.  Nó hiệu lực hơn 90% đau thắt lưng kèm với chân đau.  Thật vậy nhiều kỹ thuật mới cho chích thuốc vào cột sống làm giảm sự cần thiết mổ từ 80 tới 100% ngày nay.Có những phương thức khác ngoài việc mổ cột sống mà tất cả các bác sĩ chuyên khoa như tôi hay làm là làm ấm dĩa đệm bằng cách dùng dây điện, làm mất sự chèn ép dĩa đệm bằng cách dùng kim hút, hoặc đốt dây thần kinh mà chi phối, điều khiển dĩa đệm hoặc khớp đó.  Trong vòng 5 tới 10 năm tới chúng tôi có thể chích thuốc vào trong dĩa đệm để kích thích sự lành bệnh nhanh. Quý vị nên chờ đón.

Phẫu thuật ngày nay rất hiếm.  Ngày nay chỉ có một chỉ định đúng cho mổ là hôi chứng đuôi ngựa khi mà bệnh nhân bị yếu đi một cách trầm trọng và không thể giữ được nước tiểu và đi ngoài.  Thanh thiếu niên có cột sống lưng quá cong cũng cần phẫu thuật.  Một số gãy xương cũng vậy.  Nói cho cùng, phần đông đau lưng có thể điều trị mà không cần phải phẫu thuật.Cho các người bị đau lưng kinh niên từ 1 đến 2 năm, khả năng thành công của phẫu thuật chỉ 10%.  Tôi hầu như không khuyên mổ cho đau nhức kinh niên.  Phẫu thuật làm lại lần thứ hai sẽ làm tệ hơn lần đầu.Nói tóm lại, 90% đau lưng do dãn cơ, điều trị bảo tồn, vài ngày nghỉ ngơi, thuốc và thể dục có thể làm hết đau trong đa số các trường hợp.  Nếu đau vẫn còn trong vài tuần, quý vị cần phải gặp bác sĩ của quý vị.  Thậm chí ngay với các kỹ thuật mới hiện đại chúng tôi chỉ có thể trị được đau thắt lưng 10 đến 20%.  Trong những trường hợp khác, cơ thể của người bệnh sẽ tự điều chỉnh lấy một cách tài tình, giống như tổ tiên ta đã làm 200 năm về trước.

Bác sĩ Trần Sherman, chuyên khoa Vật Lý Trị Liệu Phục Hồi. 
Bác sĩ Sherman tốt nghiệp Y khoa tại Harvard Medical School;
tốt nghiệp Chuyên khoa Vật Lý Trị Liệu Phục Hồi tại Stanford University.
hành nghề tư tại Los Gatos, California.


PAIN.VN




































 

Pain.vn Copyright 2007  | 
Đau Cột sống và Thần kinh - Cơ - Khớp
TRANG THÔNG TIN DỰ ÁN ĐÔNG Y VIỆT  |  Không tự ý áp dụng thông tin trên PAIN.VN để chẩn đoán và điều trị